Преданието на Црквата е жива река на верата што тече низ вековите, водена од Светиот Дух.
Зборот „традиција“ потекнува од латинскиот збор traditio, што значи „пренесување“. Самата етимологија на зборот упатува на движење, на жив динамизам, на чин со кој нешто се предава од рака на рака.
Сепак, во вообичаената претстава, Преданието често се сфаќа како нешто сосема спротивно: како музеј, архива или фотографија од минатото што треба да се сочува од распаѓање. Вториот ватикански собор, во догматската конституција Dei Verbum, нуди сосема поинаква слика.
Река што не стои во место
„Ова Предание, кое доаѓа од Апостолите, напредува во Црквата под водство на Светиот Дух“, читаме во Dei Verbum. – DV 8
Оваа изјава е многу важна. Соборот не вели само дека Преданието трае, туку дека се развива. Тоа расте во сфаќањето, се продлабочува преку размислувањето и созрева преку искуството на верните и преку автентичното учење на епископите.
Црквата не е музеј, туку жив организам.
Да замислиме река. Таа извира од еден единствен извор, Божјото Откровение, целосно откриено во Христос и пренесено од апостолите. Но таа река тече низ различни предели: низ отечката и схоластичката традиција, низ вековите на средниот век и современоста, низ драмите на историјата и триумфите на светоста.
Водата не е секогаш истата како во мигот кога извира од изворот, но реката е иста. Таа е иста по суштина, а збогатена во сфаќањето.
Бенедикт XVI, еден од големите теолози на 20 век, учествувал во работата на Dei Verbum како млад теолошки советник. Во своето обраќање до римското свештенство во 2013 година, тој зборуваше за Преданието како за „живо тело во кое ова Слово живее од почетокот и од кое ја црпи својата светлина“.
Богатство што го умножуваме
Тука е важно да се направи разлика меѓу две работи што често се мешаат: Предание и традиции.
Со голема буква, Преданието ја означува апостолската порака на верата, целокупната содржина на Божјото Откровение, која Црквата ја пренесува низ вековите.
Со мала буква, традициите се конкретни обичаи, облици на побожност и локални практики што можат да се менуваат според времето, културата и местото.
Пеењето божиќни песни е убава традиција. Верувањето во Воплотувањето на Синот Божји е дел од Преданието. Бројаницата е побожна традиција. Исповедањето на верата во Светата Троица е дел од Преданието.
Оваа разлика е од огромна важност. Конкретните облици на побожност можат и треба да се приспособуваат на условите на времето и местото. Но суштината на верата е неповредлива.
Црквата не е чувар на восочни фигури, туку градинар што се грижи за живо дрво. Дрвото расте, но тоа е истото дрво, засадено од Христос во почвата на пасхалното таинство.
Како што напиша свети Иван Павле II во енцикликата Veritatis splendor: „Токму ова е содржината на живото Предание, преку кое Црквата, во своето учење, живот и богослужение, го овековечува и им го пренесува на сите поколенија сето она што е и сето она во што верува.“
Духот што не ни дозволува да застанеме
Клучната личност во сето ова е Светиот Дух. Преданието не е механичко повторување на формули, туку слушање. Соборот објаснува дека Црквата, низ вековите, „се стреми кон полнотата на божествената вистина“, токму затоа што Божјиот Дух ја води кон таа полнота. – сп. DV 8
Црквата е на ходочестие кон вистината што веќе ја поседува, но која никогаш целосно не ја исцрпува.
Бенедикт XVI во Sacramentum caritatis пишува дека славењето на Евхаристијата претпоставува живо Предание, односно пренесување на верата што не е мртва архива, туку живо дишење на Телото Христово. – сп. Sacramentum caritatis, 12
Затоа, кога слушаме дека Црквата мора да се врати на Преданието, вреди да се запрашаме: на кое Предание.
На формата од пред двесте години. На онаа од пред петстотини години. На онаа од пред илјада години.
Преданието не е точка во минатото кон која треба да се вратиме наназад. Тоа е поток што тече од апостолскиот извор низ времето, сè до неговото конечно исполнување во Царството Божјо. Враќањето на изворот не значи да се запре реката, туку да се внимава таа и понатаму да тече со чиста вода.
И вие сте дел од ова Предание
Постои уште една димензија што лесно се занемарува. Преданието не е само дело на хиерархијата или на теолошките стручњаци.
Соборот јасно вели дека неговиот раст е поттикнат и од „размислувањето и проучувањето на верните“, како и од „искуството на длабокото духовно разбирање“ на целиот Божји народ. – DV 8
Секој верник што се моли, ја живее верата и ја пренесува на своите деца, во вистинска смисла учествува во Преданието.
Бенедикт XVI нè потсети дека верата „расте кога се живее како искуство на примена љубов и кога се пренесува како искуство на благодат и радост“. Верата што се живее и се пренесува е срцето на Преданието.
Алетеја/к.мк
