Вашето дете не престанало да верува во Бога. Престанало да верува во вистината, а тоа е уште полошо
Научниците ја проучувале генерацијата што расте со TikTok и Instagram. Резултатите објаснуваат зошто на младите луѓе им е сè потешко да веруваат дека Бог е навистина присутен, но и предлагаат што можеме да направиме во врска со тоа.
Истражувањата за младите и социјалните медиуми покажуваат како исчезнува вербата во објективната вистина и во авторитетот. Што значи тоа за верата во Бога и што можат да направат родителите?
Кога родителите се загрижени за верата на своите тинејџери, обично претпоставуваат дека некој ги убедил со силни аргументи: некој на училиште рекол дека Божиќ всушност е празник на Непобедливото Сонце, некој YouTube „проверувач на факти“ ја исмеал Црквата, или пријателите престанале да одат на веронаука затоа што Католичката црква не дозволува жените да бидат ракополагани.
Но истражувањата, објавени во списанија како Perspectives on Psychological Science и PLOS One, како и во извештаите на УНИЦЕФ и ОЕЦД, укажуваат на нешто многу повознемирувачко.
Пред еден млад човек да Го отфрли Бога, често губи нешто уште поосновно: верувањето дека објективната вистина воопшто постои.
А без верба во вистината, невозможно е да се верува во Вистината.
Вистина што ја одредуваат лајковите
Веќе неколку години научниците истражуваат како тинејџерите одлучуваат што е вистинито. Заклучоците се изненадувачки.
Студијата на Анспах и Карлсон, „Во што да се верува?“, покажува дека корисниците на социјалните медиуми ја проценуваат веродостојноста на информациите не според нивниот извор или содржина, туку според социјалните сигнали: бројот на споделувања, тонот на коментарите и популарноста.
Едноставно кажано, вистинито станува она што им се допаѓа на доволно многу луѓе.
На тоа се додаваат и информациските меури. Алгоритмите на младите им нудат содржини што се согласуваат со нивните веќе постоечки ставови, додека оние со кои не се согласуваат постепено се потиснуваат.
Во таква средина, тинејџерите учат дека вистината се мери според силата на емоциите и групниот консензус, а не според доказите и разумното расудување.
Истражувачи од Државниот универзитет во Мичиген дошле до уште еден тежок заклучок: луѓето што прекумерно ги користат социјалните медиуми имаат значително поголема веројатност да поверуваат во лажни вести.
Совеста заменета со бројач на лајкови
Втората група истражувања се однесува на моралот.
Студиите за моралниот развој на тинејџерите на социјалните медиуми покажуваат дека младите денес често ги решаваат етичките дилеми под притисок на публиката. Тие не прашуваат: „Дали ова е исправно?“, туку: „Како ќе реагираат другите?“ Референтната точка се поместува од принципите кон реакциите на групата.
Извештајот на британскиот тинк-тенк Demos, „Моралната мрежа“, јасно покажува дека колку е поризично онлајн однесувањето, толку е помала моралната чувствителност и послабо чувството за одговорност.
На кого сè уште им веруваат младите?
Спротивно на впечатокот, младите не станале целосни циници.
Истражувањето на УНИЦЕФ и Галуп открива интересен парадокс: иако социјалните медиуми се нивниот главен извор на информации, само околу 17 проценти од младите на возраст од 15 до 24 години велат дека им веруваат.
Лекарите и научниците и понатаму се меѓу најдоверливите извори. Од друга страна, полските истражувања на Институтот за интегрирана превенција покажуваат дека младите сè уште ги сметаат своите најблиски, мајката, таткото или бабата, за важни водичи во суштинските прашања.
Ова е важен показател.
Младите не го отфрлиле авторитетот како таков. Тие ги отфрлаат авторитетите што ги доживуваат како себични, пристрасни или неавтентични. Тие сè уште бараат некој на кого може да му се верува. Прашањето е дали такви сведоци ќе најдат во Црквата, дома и во училиштето, или само уште повеќе луѓе што испраќаат банални пораки.
Зошто ова ја поткопува верата во Бога?
Тука доаѓаме до суштината. Верата во Бога, Кој навистина постои без оглед на нашите чувства и Кој е вистински присутен во Евхаристијата, се темели на три столба: дека постои објективна вистина, дека постојат доверливи авторитети и дека реалноста не завршува со она што го гледаме на екранот.
Виртуелниот свет ги поткопува сите три одеднаш.
Ако вистината е резултат на гласање, ако авторитетот е прашање на досег и популарност, а реалноста е персонализиран тек на содржини, тогаш реченицата „Бог постои“ станува неразбирлива за млад човек уште пред тој воопшто да може да ја отфрли. Ова е ерозија на самата почва на која верата би можела да расте.
Добрата вест е дека може да се промени
Сепак, истражувањата нудат и надеж.
Работилници за логика, препознавање заблуди, манипулација и критичка анализа на содржини помагаат младите повторно да откријат дека фактите постојат и дека не е сè прашање на мислење.
Способноста да се разликува вистината од лагата може да се вежба, како мускул.
Што значи ова во пракса за родителите и катехистите?
Прво, разговорот за верата денес започнува од основата: со прашањето дали вистината воопшто постои. Вреди детето да се праша не само: „Во што веруваш?“, туку и: „Како знаеш дека тоа е вистина?“
Второ, младите им веруваат на сведоците. Автентичноста и интегритетот на возрасните, односно согласноста меѓу животот и она што се проповеда, се клучни за нив.
Трето, искуството на реалниот свет, заедницата, молитвата и литургијата, е природен противотров на виртуелната замагленост.
Младите се привлекуваат кон она што не го доживуваат во онлајн светот: аскетизам, литургија што бара внимание, сериозно соочување со тешки прашања и јасно поставени очекувања. Токму тоа често го доживуваат како автентично и привлечно.
Важни извори на информации
Анспах, Н. М. и Карлсон, Т. Н. (2020). „Во што да веруваме? Коментари на социјалните медиуми и верување во дезинформации“. Political Behavior, 42 (3), 697–718.
Меши, Д. и Молина, М. Д. (2025). „Проблематичното користење на социјалните медиуми е поврзано со верувањето во лажни вести и нивното споделување“. PLOS ONE, 20 (5), e0321361.
УНИЦЕФ и Галуп. (2021). „Дали скролањето е веродостојно?“ Проектот „Променливо детство“.
Ракиниќ, К. (2024). „Навигација низ моралниот свет: Соочување со моралните дилеми на адолесцентите во социјалните медиуми и реалните средини“. Ethics in Progress, 15 (1), 1–18.
Алетеја/к.мк
