Кога во училницата и дома треба да се каже „не“ на вештачката интелигенција: клучно предупредување од Magnifica Humanitas
Папата Лав XIV упатува широк повик за преиспитување на тоа што значи да се воспитуваат и образуваат луѓето за употребата на вештачката интелигенција и за нејзините последици, особено кај младите.
Папата Лав XIV посветува значителен дел од својата прва енциклика Magnifica Humanitas на влијанието на дигиталната револуција врз образованието и семејниот живот.
Папата признава дека „брзите технолошки преобразби откриваат колку сме неподготвени на образовно ниво“. Тој предупредува дека „сеприсутноста на дигиталните медиуми поттикнува култура на непосредност и хиперстимулација, што доведува до замор, здодевност и апатија во однос на напорот потребен за барање на вистината“.
Како одговор, тој нагласува дека образованието „е долг пат што бара трпение“ и затоа му е потребно време за развој и за соочување со реалноста „надвор од привидот“. Тоа, според Папата, е фундаментално, бидејќи секоја технологија „ги обликува оние што ја користат“.
Ризикот да згасне желбата за поставување прашања
Во енцикликата Лав XIV не нуди готови одговори или лесен список со совети. Наместо тоа, тој упатува широк повик за преиспитување на тоа што значи да се воспитуваат луѓето за употребата на вештачката интелигенција и за нејзините последици. На крајот, како што самиот вели, станува збор за воспитување на луѓето „да одлучат кога и за која цел не треба да се користи“.
„Брзината и леснотијата со која можат да се добијат одговори или резимеа ризикуваат да ја изгаснат желбата за поставување прашања, процес што дава плод само со текот на времето“, пишува Папата.
За да ја илустрира оваа мисла, тој се осврнува на Седмото писмо на грчкиот философ Платон, од 353 година пред Христос, еден од темелните текстови на западната мисла.
„Затоа треба да научиме како да се воздржуваме во употребата на вештачката интелигенција и да ги заштитиме нашите млади од ветувањето за совршена машина, од тоа суптилно искушение што ја прави човечката мисла навидум излишна токму тогаш кога е најпотребна“, предлага Папата, потсетувајќи дека, како што вели Платон, најдлабоките и најважните реалности се учат само со многу време и труд.
Рана и ненадгледувана изложеност
Папата предупредува и на негативното влијание врз сонот, вниманието и емоционалната регулација, предизвикано од „раната и ненадгледувана изложеност на дигитални уреди и социјални мрежи“.
Тоа, продолжува тој, дополнително се усложнува „со лесниот пристап до насилна или понижувачка содржина што ја повредува чувствителноста, до порнографски и хиперсексуализиран материјал, до пораки што ги банализираат телото и емоциите, како и до содржини што го нормализираат ризичното однесување“.
„Имањето личен мобилен уред на прерана возраст и неговото користење без надзор од возрасни може да ја зголеми ранливоста на младите, да поттикне зависност и да ги изложи на изолација, малтретирање и сајбер-малтретирање, како и на притисоци за споделување интимни слики или чувствителни информации“, предупредува Папата.
Во тој поглед, тој признава дека на родителите им е тешко сами да се спротивстават на „влијанието на бизнис-моделите што го монетизираат вниманието и времето“. Оттука произлегува и неговиот повик за „сојуз меѓу креаторите на политики, образовните институции и семејствата“, способен конкретно да ги поддржи возрасните во оваа задача.
„Потребни се далекувидни јавни политики“, инсистира Папата, „за да се спротивстават на непосредните интереси на платформите, концентрирани во малку раце, кога тие се во судир со добросостојбата на малолетниците“.
Во таа насока, без да посочи конкретна влада, тој позитивно зборува за законски иницијативи промовирани во земји како Австралија, Франција и Шпанија. Папата повикува на поставување возрасни ограничувања, на повикување на давателите на услуги на одговорност, наместо целиот товар на контролата да се префрла врз семејствата, како и на обезбедување посебна заштита од сите облици на онлајн сексуална експлоатација и насилство.
Така, децата и адолесцентите, кои ни се доверени на грижа, можат навистина да бидат заштитени како скапоцено богатство.
Предизвици за образованието
Лав XIV идентификува и неколку итни предизвици во образованието во услови на брз развој на вештачката интелигенција.
„Многу образовни системи се борат да одат во чекор со промените и да го поддржат интегралниот развој на учениците“, забележува тој.
Развојот на информатичките технологии и вештачката интелигенција ги прави застарени наставните програми дизајнирани за друга епоха. Во исто време, организацијата на училиштата, просторот, методите на оценување и самата улога на наставникот треба да се преиспитаат, „со цел да се промовира автентично интегрално образование, кое се однесува на секоја димензија на личноста“.
„Неопходно е да се поддржи континуираното формирање на наставниците во текот на целиот нивен професионален живот, за да можат позитивно да се соочат со новите технологии, помагајќи им на учениците да ги користат одговорно, критички и креативно, наместо пасивно да подлегнуваат на нивното влијание“, вели Папата.
Светиот Отец укажува и на интелектуален предизвик, поврзан со мудроста. „Без внимателна грижа, може да се појави образовен систем на кој му недостига љубов кон вистината, во кој непрекинатиот проток на информации ќе ја замени суштинската вежба на истражување, размислување и расудување“, предупредува тој.
Здрав став кон вниманието
Во овој контекст, Папата предупредува на ширењето на фрагментирано знаење, при што „станува тешко да се сфати реалноста како целина, да се постават длабоки прашања за смислата или да се развие автентична, критичка и креативна мисла“.
„Потребен е вистински здрав став, кој бара ритам што вклучува тишина, длабинско проучување, читање и разумна анализа, бидејќи без овие елементи внатрешната слобода може да биде загрозена“, предлага Папата.
Социјалната доктрина на Црквата, вели тој, повикува на обновен образовен сојуз меѓу семејствата, училиштата, христијанските заедници и јавните институции. Тој сојуз станува конкретен кога основните принципи се преточуваат во образовни цели: воспитување во трезвеност и чувство за граници; признавање на правото на другите и на идните генерации да ги уживаат добрата што ни се дадени или создадени од човечката генијалност; слобода и одговорност; како и чувство за трансценденција и општо добро.
„Училиштата не се повикани да го следат темпото на дигиталниот свет, туку да го понудат она што дигиталната сфера сама по себе не може да го обезбеди: заедничко време за учење и развивање односи на доверба“, заклучува Папата.
ЕВТН/к.мк
