Папските енциклики се моќен начин преку кој Папата ги обликува глобалните дебати и ја изразува црковната наука. Но како треба католиците да ги разберат?
Со објавувањето на првата енциклика на папата Лав XIV, Magnifica umanitas, „За заштитата на човековото достоинство во ерата на вештачката интелигенција“, постои големо очекување какви насоки ќе даде Папата во однос на дигиталната револуција и новите технологии, особено вештачката интелигенција.
Но што се папските енциклики и што можат тие да откријат за приоритетите на Папата, како на светската сцена, така и во животот на Црквата?
Пастирско писмо на Папата
Папската енциклика е пастирско писмо напишано од Папата, првенствено упатено до епископите, но исто така и до католиците и до сите луѓе. Во неа обично се размислува за црковното учење и се предлагаат начини како тоа да се примени на современите прашања.
Според изданието на Католичката енциклопедија од 1917 година, енцикликите биле „писма испратени до сите епископи на христијанскиот свет, или барем до сите епископи во една одредена земја, со цел да ги водат во нивниот однос кон доверените верници“.
Енцикликите се дел од редовниот учителски авторитет на Папата, познат како негов „обичен магистериум“. Тие се меѓу најчестите начини преку кои Папата ја претставува црковната наука и служат како авторитетни и важни извори на католичко учење и насоки за современи теми, меѓу кои сексуалноста, католичкото социјално учење и грижата за созданието.
Од времето на папата Лав XIII, енцикликите станале едно од најчестите средства преку кои Папите се обраќаат до целиот свет за најитните прашања на своето време.
Дали католиците треба да им веруваат?
Папата вообичаено не користи енциклика за да даде изјава ex cathedra, свечена и ретка изјава за прашања на верата или моралот, која обично се објавува преку апостолска конституција. Современи примери на прогласи ex cathedra се дефинирањето на догмите за Безгрешното зачнување во 1854 година и за Успението на Пресвета Богородица во 1950 година.
Сепак, енцикликите не се само обични писма или изрази на личното мислење на Папата. Тие носат значителна доктринарна тежина и често се цитираат како важни извори на католичкото учење.
Според канонското право, од католиците се бара да покажат „религиозно покорување на разумот и волјата“ кон овие учења и да внимаваат да избегнуваат сè што не е во согласност со нив.
Едноставно кажано, католиците треба да пристапат кон енцикликите со уверување дека Папата поучува во служба на вистината и искрено да ги почитуваат учењата што тие ги содржат.
Современи трендови кај енцикликите
Првично упатени исклучиво до епископите, папските енциклики во современиот период почнале да допираат до поширока публика, особено со револуционерната енциклика Rerum Novarum на папата Лав XIII од 1891 година.
Тоа било првпат по долго време Римскиот епископ да напише пастирско писмо за прашања што не се однесувале само на науката или на внатрешниот живот на Црквата, туку и на општествени теми како правата на работниците, правото на приватна сопственост и опасностите од социјализмот.
Со енцикликата Pacem in Terris на свети Иван XXIII од 1963 година, папите сè повеќе почнале да ги упатуваат своите писма до „сите луѓе со добра волја“, преминувајќи од претежно католичка публика кон поширока, глобална јавност.
Од Вториот ватикански собор наваму, папските енциклики сè почесто се фокусираат на заканите за достоинството на човечката личност и за автентичниот човечки развој. Свети Павле VI ја напиша Humanae Vitae во 1968 година, повторувајќи го и применувајќи го црковното учење за прашањето на вештачката контрацепција. Свети Иван Павле II посвети четири енциклики на промовирање на католичката социјална наука, надоврзувајќи се на Rerum Novarum на Лав XIII. Четирите енциклики на папата Фрањо во голема мера се занимаваа со грижата за созданието и со универзалното братство.
И покрај важноста што им се придава на овие писма во современиот период, просечниот број енциклики по папа е релативно мал. Папата Фрањо напиша четири, додека Бенедикт XVI, неговиот непосреден претходник, напиша три. Свети Иван Павле II напиша 14, но просечниот број енциклики по папа од Вториот ватикански собор наваму изнесува околу седум.
Папата Лав XIII има најмногу енциклики од кој било друг папа, вкупно 88, од кои 11 се посветени на Бројаницата.
Првата енциклика на папата Лав XIV се надоврзува на претходните
Папата Лав XIV уште на почетокот на својот понтификат посочи дека има намера да ги следи стапките на својот претходник по име, папата Лав XIII, одговарајќи на денешната индустриска револуција: развојот на вештачката интелигенција.
На 15 мај се одбележаа 135 години од објавувањето на енцикликата Rerum Novarum, „За новите работи“, на папата Лав XIII од 1891 година, првата во долгата низа социјални енциклики создадени во модерната ера на Католичката црква.
Обраќајќи се пред Кардиналскиот колегиум на 10 мај 2025 година, папата Лав рече:
„Во наше време, Црквата на сите им ја нуди ризницата на своето социјално учење како одговор на уште една индустриска револуција и на развојот во областа на вештачката интелигенција, што носи нови предизвици за одбраната на човечкото достоинство, правдата и трудот.“
Magnifica Humanitas е објавена на 25 мај во 11:30 часот по римско време, во Салата на Синодот во Ватикан.
