Помеѓу легендата и реалноста, многуте преданија за Савската царица ги повикуваат верниците да размислат за сопствениот однос со Божјата величина. Да ги следиме стапките на жената што знаела да го отвори своето срце за Бога, и покрај целото свое богатство и убавина.
Во Третата книга царства го наоѓаме првиот библиски осврт на личност толку таинствена, а сепак предодредена да остави длабока трага во историјата и во преданието: Савската царица. Таа владеела над богатата Јужна Арабија и областите северно од денешна Етиопија.
За некои таа е легендарна личност, за други вистинска историска владетелка. Но за христијаните, а особено за Етиопјаните, Савската царица несомнено припаѓа и на просторот на верата. Во етиопското предание е позната како Македа и се смета за основачка на династијата на Негусите, владетели што опстојувале сè до Хаиле Селасие во XX век.
Библијата ни кажува дека Савската царица, позната по својата убавина и огромно богатство, била заинтригирана од славата на Соломон, прочуен по својата мудрост. Таа, која поседувала сè, сакала да види кој е тој што можел да ѝ се спореди.
Затоа тргнала со својата придружба на долго патување од Сава до Ерусалим. Библијата детално го опишува нејзиното пристигнување:
„Таа пристигна во Ерусалим со многу голема придружба, со камили натоварени со мириси, со многу злато и скапоцени камења“ (сп. 1. Цареви 10,1-13).
Текстот наведува дека царицата му подарила на царот сто и дваесет таланти злато, како и мириси и скапоцени камења, а донела и сандалово дрво за храмот и за изработка на музички инструменти.
Што, тогаш, можел царот Соломон да ѝ понуди за возврат на такво изобилство и сјај, какво што, според Библијата, никогаш порано не било видено?
Откако царот Соломон одговорил на сите прашања и загатки што царицата ги подготвила, таа изрекла исповед на вера што останала запаметена:
Благословен да е Господ, твојот Бог, Кој благоволи да те постави на Израилевиот престол! Господ, поради вечната љубов Своја кон Израилот, те постави за цар, за да вршиш суд и правда.” (1. Цареви 10,9).
Така, оваа паганска царица ја препознала мудроста на Соломон и изворот на таа мудрост, Богот на Израил.
И Новиот Завет го потврдува значењето на овој настан. Во Евангелието според Лука, Исус вели:
„Јужната царица ќе излезе на суд со луѓето од овој род и ќе го осуди, оти таа дојде од крај земја да ја чуе мудроста на Соломона; а ете, тука е поголем од Соломона.“ (сп. Лука 11,31).
Легендарна царица
Јудаизмот, христијанството и исламот, каде што таа е позната како Балкис, ја признаваат Савската царица како значајна личност. Но и културата многу рано ја прифатила оваа извонредна жена како симбол на мудрост, убавина и потрага по вистината.
Според едно предание, Савската царица се омажила за царот Соломон и со него имала дете, што станало симбол на нејзиното преобраќање во верата во единиот Бог.
Оваа таинствена и привлечна жена Грците ја нарекувале Сибила, а на средновековниот Запад била позната како Regina Sibylla. Во некои преданија била поврзувана и со кралицата Педок, чиј лик се појавува на порталите на бројни цркви.
Во минатиот век биле вршени и археолошки истражувања, сè до 2008 година, од страна на археолози од Универзитетот во Хамбург. Секоја од овие мисии се надевала дека ја пронашла палатата на легендарната владетелка.
Библиска царица што станала икона
Надвор од археолошките истражувања, останува фактот дека Савската царица со векови е моќна митска и духовна фигура. Нејзиниот лик е врежан во каменот на црквите и овековечен на платната на големите мајстори на сликарството.
Доволно е да се погледне нежноста со која Пјеро дела Франческа во XV век ја прикажал средбата на царицата со Соломон, или пак да се восхитуваме на деталите во сцената на нејзиното качување, што ја насликал Клод Лорен во XVII век.
Во XIX век, композиторот Шарл Гуно ѝ посветил цела опера, La Reine de Saba, односно „Царицата од Сава“.
Оваа фасцинантна владетелка ги инспирирала и писателите и мислителите од XX век, како Ромен Гари и Андре Малро, кој, според сопственото сведоштво, дури летал кон земјите поврзани со Савската царица во потрага по нејзината трага, ризикувајќи го својот живот.
И филмската уметност ја овековечила оваа царица, особено преку ликот на Џина Лолобриџида во филмот „Соломон и Сава“ на режисерот Кинг Видор од 1959 година.
Сето тоа покажува дека Савската царица продолжува да фасцинира.
Но нејзината најдлабока порака не е само во богатството, убавината или легендите што ја опкружуваат. Таа останува пример на душа што, иако имала многу, тргнала на пат за да ја побара мудроста.
А кога ја пронашла, препознала дека вистинската мудрост не доаѓа од човечка слава, туку од Бога.
