Патријархот Вартоломеј ги повика католиците и православните да го обноват целосното црковно заедништво

Патријархот го упати овој апел за време на своето обраќање на 27. Меѓународен конгрес на Друштвото за право на источните цркви, што се одржа во Будимпешта.

Вартоломеј го претстави и новиот Центар за православен христијански дијалог на Вселенската патријаршија, наречен „Фанарион“. Според него, центарот треба да стане постојан простор за средби и дијалог меѓу православните христијани, христијаните од различни традиции и претставниците на другите религии.

„Фанарион“, простор за средби и дијалог

„Фанарион, го замисливме како постојан дом за средби меѓу православните, меѓу христијаните и меѓу религиите“, рече патријархот Вартоломеј, цитиран од „Orthodox Times“.

Тој изрази надеж дека новиот центар ќе стане и „вистинска лабораторија на правен екуменизам“, која ќе го поддржи официјалниот дијалог меѓу Католичката и Православната црква.

Според Вселенскиот патријарх, теолошкиот дијалог мора да продолжи да бара начини за обновување на единството, земајќи ги предвид историските облици на црковниот живот и односите меѓу различните локални Цркви.

Римскиот примат и првиот милениум

Во своето обраќање, патријархот Вартоломеј особено се осврна на прашањето за приматот на Рим, едно од клучните и најделикатни прашања во католичко-православниот дијалог.

Тој потсети на познатата формулација на тогашниот теолог Јозеф Рацингер, идниот папа Бенедикт XVI: „Рим не може да бара од Истокот, во однос на приматот, повеќе од она што било формулирано и живеено во првиот милениум“.

Според Вартоломеј, ова гледиште наоѓа одглас и во зборовите на неговиот претходник, патријархот Атенагора, кој го опишал римскиот епископ како „наследник на Петар, прв по чест меѓу нас, оној што претстои во љубовта“.

Развивајќи ја оваа мисла, Вселенскиот патријарх нагласи дека во православната традиција римскиот примат се сфаќа како „примат на служење во љубовта“, кој се остварува „во рамките на, а никогаш над, заедништвото на сестринските Цркви“.

Прашањето како можат да се усогласат приматот и соборноста останува во центарот на теолошкиот дијалог меѓу католиците и православните.

Пентархијата и местото на Рим

Значаен дел од говорот на патријархот Вартоломеј беше посветен на древната институција Пентархија, системот што ги обединува петте древни патријархални седишта: Рим, Цариград, Александрија, Антиохија и Ерусалим.

Во текот на првиот милениум, Пентархијата била еден од видливите изрази на црковното единство и на односите меѓу големите центри на христијанството.

Во овој контекст, Вартоломеј го насочи вниманието и кон традиционалната титула на Папата „Патријарх на Западот“. Тој потсети дека Вселенската патријаршија со жалење го примила отстранувањето на оваа титула од Annuario Pontificio во 2006 година, додека нејзиното повторно воведување во изданието од 2024 година било поздравено.

Патријархот ја опиша оваа одлука како „мал чекор, но во никој случај безначаен“.

Според него, Вселенската патријаршија го гледа тоа како „позитивен и ветувачки знак“ за продолжување на теолошкиот дијалог меѓу католиците и православните, како и за подобро разбирање на црковниот поредок што постоел во првиот милениум.

Болката од поделбата и надежта за единство

Вартоломеј не ја криеше болката поради сегашната поделба меѓу Истокот и Западот, поделба која, според неговите зборови, „ја раскина нешиената облека Господова“. Во исто време, тој нагласи дека сеќавањето на оваа историска рана мора да биде придружено со надеж и желба за обновување на единството.

Меѓу најсилните зборови во неговото обраќање беше повикот за обновување на целосното заедништво со Рим: „Очекуваме, по благодат и со Божја помош, обновување на целосното заедништво со Римската црква во обединетото Тело на едната, света, католичка и апостолска Црква.“

Овие зборови го изразуваат стремежот на Вселенската патријаршија да се надмине поделбата што продолжува да ги обележува односите меѓу христијаните на Истокот и Западот.

Нека повторно заѕвони „лирата со пет жици“

На крајот од своето обраќање, патријархот Вартоломеј ја поврза надежта за единство со сликата на древната Пентархија.

Тој изрази желба еден ден таа повторно да биде целосна, за „лирата со пет жици“ на Вселенската Црква повторно да заѕвони „во сета полнота на својата древна хармонија“.

За Вселенскиот патријарх, оваа слика не е само сеќавање на минатото, туку и визија за иднината на христијанското единство: единство што не ги брише разликите, туку ги вклучува во подлабоко заедништво засновано на вера, љубов и меѓусебно служење.

Дијалогот меѓу Католичката и Православната црква продолжува да биде еден од главните патишта кон таа цел.