Андреа Торниели, уредник и директор на Ватикан њуз се осврнува на првата енциклика на папата Лав XIV, Magnifica humanitas, во која Папата повикува на напредок на технологијата без назадување на човечкото срце.
Од Андреа Торниели
Во ерата на вештачката интелигенција, кога човечкото достоинство е во опасност да биде засенето од огромни концентрации на технолошка моќ надвор од секаква контрола и од нови облици на дехуманизација, папата Лав XIV нè потсетува на „итната должност“ да останеме длабоко човечки.
Петровиот наследник нè повикува да дозволиме технологијата да напредува „без да дозволиме срцето да назадува“, дури и во нашето време обележано со поларизација и насилство, во кое се шири „културата на моќ“, а војната повторно се прифаќа како инструмент на меѓународната политика.
Папата нè повикува да ги прифатиме границите и ранливоста на човештвото и да не ги сметаме за грешка што треба да се исправи, како што тоа го прави технократската идеологија. Тој нè поттикнува да го гледаме светот одоздола, низ очите на оние што страдаат, почнувајќи од најмалите, а не од гледна точка на моќните.
Човештвото, вели тој, треба да го гледаме низ очите на Бога, Кој ја зеде врз Себе нашата слабост и ја претвори во место на спасение, бидејќи „дури и кога машините се истакнуваат во ефикасноста, човечкото лице што бара да биде видено останува центар на нашата историја“.
Magnifica humanitas, првата енциклика на папата Лав XIV, претставува размислување за човекот во времето на вештачката интелигенција и за процесите што постојано се развиваат.
Таа е синтеза што ги применува принципите на социјалната наука на Црквата во нашето време на вештачка интелигенција, консолидирајќи ги и ажурирајќи ги клучните точки на папското научителство.
Овој текст става крај на недоразбирањето кај оние што, верувајќи во апсолутната слобода на пазарите и новите технологии, имаат тенденција да го отфрлат учењето на Папите за потребата од заедничко човечко управување со вештачката интелигенција, интегрална екологија, економски структури што стануваат „структури на грев“ и отфрлање на војната.
Папата Лав XIV, кој го зеде името по папата Лав XIII, авторот на Rerum novarum, нè повикува сите нас, во ова време на дигитална револуција, да преземеме активна улога. Изградба на „цивилизација на љубовта“, вели тој, се остварува преку мали и упорни дела на верност, способни да ја спречат дехуманизацијата. Оваа задача лично го засега секого од нас.
Папата Лав нè потсетува дека „неправдите не произлегуваат само од погрешните одлуки на поединците, туку и од структурите, механизмите и економските и културните системи што произведуваат нееднаквост“ и дека „развојот не е вистински човечки ако ја зголемува потрошувачката за некои, додека ги префрла трошоците и товарот врз други, или цели региони ги потиснува во подредени улоги“.
За жал, тоа веќе се случува денес во областа на новите технологии и ресурсите што им се потребни.
Во енцикликата се наведува дека принципот на приватна сопственост има „неопходна општествена улога“ и дека Црквата го поддржува. „Денес, меѓу добрата што се универзално наменети за сите, треба да ги вклучиме и новите облици на сопственост, како што се патенти, алгоритми, дигитални платформи, технолошка инфраструктура и податоци“, за да се спречи појавата или вкоренувањето на нови облици на исклучување и лишување од слобода.
Технологијата, вели Папата, не е само едноставна алатка. Кога станува мерило според кое сè се оценува, „таа почнува да диктира што е важно, а што може да се отфрли“, сведувајќи ги „човечките суштества на обични запчаници во систем насочен кон сè поголема ефикасност“.
Денес, забележува тој, контролата врз платформите, инфраструктурата, податоците и компјутерската моќ „не е во рацете на државите, туку на главните економски и технолошки актери“. Овие компании, вели Папата, ги поставуваат условите за пристап, правилата за видливост и самата можност за учество.
„Кога таквата моќ е концентрирана во рацете на малкумина“, вели Папата, „таа има тенденција да стане нетранспарентна и да го избегнува јавниот надзор, зголемувајќи го ризикот од искривени облици на развој што доведуваат до нови зависности, исклучувања, манипулации и нееднаквости“.
Потврдувајќи ја потребата да се надмине теоријата за „праведна војна“, папата Лав повикува употребата на вештачка интелигенција во војувањето да биде предмет на најстроги етички ограничувања, бидејќи „ниту еден алгоритам не може да ја направи војната морално прифатлива“.
Вештачката интелигенција стана одлучувачки елемент во обликувањето на јавното мислење преку манипулација со слики и содржини, што го отежнува разликувањето на вистината од лагата.
Постојат и многу непознаници во однос на пазарот на трудот. Во тој поглед, енцикликата потсетува дека повеќе не е можно да се потпираме само на „невидливата рака“ на пазарот.
Политичките системи имаат задача да ја насочуваат економската и технолошката динамика кон општото добро, промовирајќи достоинствена работа, социјална инклузија и праведна распределба на придобивките од иновациите.
Да останеме човечки, да управуваме со процесите и да избегнуваме монополи што ја зголемуваат моќта на малкумина на сметка на животите на многумина, тоа е патот што го посочува Папата. Тој не крева барикади и не ја отфрла употребата на вештачка интелигенција.
Напротив, папата Лав ги истакнува многуте позитивни аспекти и корисни примени на вештачката интелигенција. Истовремено, објаснува дека не е доволно да се постави само етичкото прашање за добрата или лошата цел за која се користи вештачката интелигенција.
Според него, од суштинско значење е да се интервенира порано и да се праша како е дизајниран системот и каква идеја за личноста и за општеството е впишана во податоците и моделите што го водат.
Затоа Папата повикува на соодветни законски рамки, независен надзор, едукација на корисниците и, пред сè, „политички систем кој не се откажува од својата задача“.
Во спротивно, вели папата Лав XIV, промените ќе бидат регулирани само од технократска логика и ќе бидат претставени како „неопходни и неизбежни“, на крајот наметнувајќи правила „диктирани“ од оние што ги поседуваат податоците, инфраструктурата и компјутерската моќ.
Затоа, папата Лав вели дека треба да ја „разоружаме“ вештачката интелигенција, односно да ја разобличиме „претпоставката дека техничката моќ автоматски дава право на владеење“.
Тоа треба да го направиме за да спречиме технологијата да доминира над човештвото и за да ја отвориме за јавна расправа, без да се откажеме од неа.
Наместо да се откажеме од нашата човечност, треба „да сведочиме за величието на човештвото, во кое Бог се населил“.
Ватикан њуз/к.мк
